Güncelleme: 19:00 TSİ 30 Mart 2020 Pazartesi
Makale detayı
Facebook'ta Paylaş

Savaşın kızı: Hocalı'dan Sabirabad'a...

Victoria İvlev
Güncelleme: 13:43 TSİ 18 Mart 2011 Cuma
Dağlık Karabağ’ta esir düşen bayan ve kızı Novaya Gazeta temsilcisi tarafından 19 yıl sonra bulundu. Saldırı gecesi doğan kızın peşini savaş bir türlü bırakmamıştı

Onu Karabağ'ta 19 yıl önce, 22 Şubat 1992 tarihinde gördüm. O ve dört çocuğu esir düşmüştü. Diğer gazetecilerle beraber savaş bölgesini gitmiş ve esirlerle görüşmüştüm. Önce onu değil, bize doğru hareket eden bir kar bulutunu gördüm. Sonrasında ise insanların acı yüklü sesleri duyulmaya başladı. Tipi bittikten sonra yarı çıplak çok sayıda insan gözüktü. Büyük çoğunluğu bayan ve çocuktu. O ise en sonda gelmekteydi. Sürekli duruyor ve etrafına bakınıyordu. Çocuklarını kaybetmemeğe çalışıyordu. Dört çocuğunun ikisi peşinden geliyor, yaralı olan ikisini ise elinde tutuyordu. Kız çocuğu bir gün önce doğmuştu.

Esaretin ilk günü doktorlarla beraber başka bir yerde olduğum için onu görmemiştim.

Onun yanına yaklaştım. Kar fazla olduğu için yürümek zorlaşıyordu. Çocuğu ondan alarak montumun altına sakladım. Çok büyük kırmızı renkli bir montum vardı. Onun savaş sırasında beni koruduğunu düşünüyordum. Gerçekte ise ben iyi bir hedefe dönüşmüştüm. Ancak kader ölümden ve yaralanmadan uzak kalmamı gerektiriyordu. Kafilenin tamamının ellerinde beyaz bir bez vardı. Benim de olmasına rağmen onu nasıl olduysa kaybettim. Peşimden gelen asker yaklaşarak beni leriye idoğru birkaç kere itti. Kulağıma anlamadığım bir dilde bağırmaya başladı.

Sırtıma vurduğu darbeyi hayatımın sonuna kadar unutmadım. Esir hayatı yaşayan bir insanın duygusunu da tatmış oldum. Burada her hangi bir hukuktan bahsedilemez. Gelişim, değerler ve dünya kayboldu. Sadece ben ve elinde silahla bana vuran olan asker vardı. Bir de korumam gereken bir bebek..

Bu birkaç dakika sürdü. Beni tanıyan birisi yaklaştı ve benim esir olmadığımı söyledi. Zanedersem özür de dilediler... Ancak bunun bir önemi yoktu. Kendimi bir hiç olarak hisetme duygusunu hiçbir zaman unutamadım. Hala askerin darbesini sırtımda duymaktayım.

Onları birkaç gün orada tuttular. Bayanı ve çocuklarını ziyaret ediyordum. Her ne kadar bu tür ziyaretler askerler tarafından hoş karşılanmasa da ziyaretlere devam ettim. Bazı çocuk elbiseleri ve bayan ayakkabısı götürdüm. Sonradan ise onu sınıra götürdüler ve değiştiler. Hangi şartlar altında değişimin gerçekleştiğini tam olarak hatırlayamıyorum. Onlarla beraber sınıra kadar yürüdüm. Büyük oğlu ve kızı yanında yürüyordu. Yaralı küçük çocuk ve ise bebek battaniyeye sarılmıştı. Silahlı adamlar sırasıyla onları taşıyor ve sınıra götürüyordu.

Birden aklıma ona para vermek geldi. Ancak bu paralar ondan alınabilirdi. Onları saklaması gerekiyordu. Ikimiz de bunu düşünmeye başladık. Sonrasında ise o paraları alarak elbiselerinin altına sakladı. Onları eski yeşil bir otobüse götürdüler ve benim hayatımdan sonsuza kadar kayboldu. Hatırladığım kadarıyla ismi Mövlüde idi. Ruslar, onları Mesheti Türkleri diye isimlendirmekte. Ancak bu yanlış bir tanımlama. O bayan Ahıska Müslümanlarından idi. Onun renkli saçları ve büyük mavi gözleri vardı.

Bu hikayem, dönemin en meşhur gazetelerinden birisinde "Moskovskiy Novosti" gazetesinde yayımlandı. Mutsuz insanların resimleri manşete taşındı. Mövlüde ve diğer esirlerin resimleri ise iç sayfada yer aldı. Gazete siyah beyaz olduğu için onun gözlerinin renkleri anlaşılamıyordu.

Ahıska Müslümanları ülkenin en mutsuz halkının kaderini yaşadı. Bir Ahıskalı, kısa hayatı içerisinde dört kere sürgün hayatı yaşamış olabilir. Ilk olarak 1944'de Stalin tarafından Gürcistan'dan, Orta Asya'ya sürüldüler. 1989 yılında Özbekistan'ın Fergane bölgesinden sürüldüler. 1992 yılında yerleştikleri Azerbaycan'ın Dağlık Karabağ bölgesinden çıkmak zorunda kaldılar. 2004 yılında ise Krasnodar eyletinden sürüldüler. Eyalet valisi Tkaçev ve Volga Kazaklar onları tehlike olarak gördü.

Şu anda bu olayların yaşandığı bölgenin ismi zikredilebilir. Bunun sırası gelmiş durumda. Bu ismi Azerbaycan ve Ermenistan'da herkes bilmekte. Bu Hocalı şehri idi. Mövlüde ile buluştuğum gün, çoğu bayan ve çocuklardan oluşan yüzlerce sivil öldürülmüştü. 25-26 Şubat gecesi yaşananlar hakkında en objektif rapor Memorial tarafından hazırlandı.

Hocalı, Azerbaycan tarafında idi ve orada bölgenin tek havaalanı bulunmaktaydı. Havaalanı çatışmasının kanlı olacağı önceden bilinmekteydi. Olay tahmin edildiği bir şekilde gerçekleşti. Havaalanı insan hayatından daha önemli bir duruma geldi. Savaşa üçüncü taraf da katıldı. Rusya askeri diye isimlendirilen eski SSCB subayları da işgale destek verdi. Onların kime nasıl hizmet ettikleri komutanlarının vicdanlarına bırakıldı. Sivil halkı kurşunlama emrinin kim tarafından verildiği hala bilinmemekte. Hocalı soykırımı hiçbir zaman uluslararası tarafsız bir kurul tarafından araştırılmadı.

Taraflar doğru olanı yapmıyor. Sadece geri adım atılması ve özür dilenmesi gerektiğinin farkında değiller.

Birkaç ay önce Azeri gazeteci Şahin Hacıyev, beni savaş bölgesinde düzenlenen seminere davet etti. Ona Mövlüde'nin hikayesini anlattım ve onu bulmağa karar verdik. Ona şu anda Ahıskalı bayanın tahminen 50 yaşlarında olduğunu tahmin ettiği söyledim ve eski resimleri gösterdim. Şahin, devlet komisyonu ile irtibat kurdu. Ancak onlarda Mövlüde hakkında bilgi bulunamamaktaydı. Şahin, Ahıska Türklerinin yerleştirildiği 4-5 Azeri bölgesinin bulunduğunu ve resim aracılığıyla onu bulmaya çalışacağını bildirdi. Ben Gürcü basın mensubu Klara Barataşvili ile de irtibat kurdum. Klara aramaları sonucunda bayanın isminin Mehriban olarak değiştirilebileceğini ve şu anda Sabirabad'ta ikamet etme olasılığının bulunduğuna dair tahminde bulundu. Şahin'in de aramaları sonucunda onun Ağcakent köyünde bulunduğu ortaya çıktı. Beraber köye gittik ve o karşımdaydı. Ancak o artık Rusça'yı unutmuştu. Birbirimize sarıldık, elimde taşıdığım bebeyi sordum. Onun ismini Günay koymuşlardı. Yani Güneş ve Ay. Ona sarıldım. Annesi onun hasta olduğunu ve beş yıl önce konuşma yeteneğini de kaybettiğini bildirdi.

Mehriban anlatıyor: "Onu bodrum katta doğurdum. Birkaç komşu aile ile beraber oraya saklanmağa karar vermiştik. Her taraftan çatışma sesleri geliyordu, saklanacak başka bir yer bulamamıştık. Herkesin gözünün önünde çocuğu doğdum. Bu olay 23 Şubat tarihinde gerçekleşti. Biz iki gün daha orada bekledik. Silah sesi durmadı. Bizimle beraber orada bulunan iki şahıs şöyle dedi: "Buradan çıkalım ve beyaz bayrak sallayalım." Onlar dışarı çıkar çıkmaz hemen kurşunlandılar. Bizleri ise esir aldılar. Kocam aynı gün öldü. Ancak bu konuda bir bilgim henüz yoktu. O çok güçlü bir insandı, spor yapardı. Havaalanını korumak için götürmüşlerdi. Orada şehit oldu. Cesedini sonradan Ermenilerden geri alabildik ve kocamı toprağa verebildim. Bizi götürdükleri zaman aniden durdum. Sanki bilincimi kaybetmiştim. Baktım bebek yok. Onu bir yerlerde düşürmüştüm. Hemen geri koştum. Kendimi kaybetmiştim, onu karın üzerinde buldum. Hayata tutunabildi. Ancak görüldüğü gibi hastalığa yakalandı. Hepimizi karın üzerine oturttular ve ateş yakmağa izin vermediler. Çocuklar yemek istiyordu. Onlara kar yiyebileceklerini söylediler. Bir süre bekledikten sonra bazılarımızı araca götürdüler ve esir hayatı başladı. Bebeğim olduğu için orada bana biraz yiyecek ve çay verdiler."

Bu hikayenin her türlü sonucuna hazır idim. Bebeğin hasta olabileceğine onun öldüğüne, ya da evlendiğine veya akrabaları ile beraber olduğuna. Hatta onu göremeyeceğimi de düşünmüştüm. Ancak Günay'ın şimdiki durumu karşısında ne yapacağımı şaşırdım. Herşeyi unuttum. Tüm sevinçler, Günay'ın yaşadıkları karşısında kayboldu. Çaresizlik her tarafımı kapladı. Ne yapacağımı bilemiyordum. Günay ise gece boyunca sadece bizlere baktı. Şu anda ikamet ettiği yer, dünyaya geldiği bölgeden sadece 60 kilometre ötede...

Mehriban ona verdiğim kağıt parçasını hatırladı. Orada telefon numaram ve adresim yazılmıştı. Sıkıntı olursa aramasını söylemiştim. Ancak kağıt parçasını Ağdam'da kaybetmiş ve bu yüzden beni arayamamış. Mehriban şu anda bir fırında çalışmakta. Ancak fırın sadece dört ay çalışıyor. Diğer zamanlarda ise ticari olarak kâr etmediği için kapalı tutulmakta. Yevmiyesi 6 manata yani aylık 200 dolara çalışmakta. Büyük oğlu Bakü'de ve iki çocuğu var, yaralanan diğer oğlu usta olarak çalışmakta ve yeni bir savaşa hazırlanıyor. O, bunları kendilerine yapanlardan intikam almanın peşinde. Günay ise sürekli hastalanmasına rağmen ona yardım yapılmamakta ve devlet tarafından ilaç verilmemekte. Hastalığının ise sadece İsviçre'de tedavi edilebileceği söylenmekte.

Kaynak: Novaya Gazeta

Rusça aslından Dünya Bülteni için çeviren: İbrahim Ali

adv
SON DAKİKA
23:11 - ABD'de corona virüsten ölü sayısı 2 bini geçti (Corona virüs son durum)23:06 - Türkiye'de corona virüs salgınından hayatını kaybedenlerin sayısı 131 oldu!00:02 - Bakan Soylu: Sürekli bir taşınma söz konusu, bu hastalığı yayar23:22 - Türkiye'de corona virüsten can kaybı 92 oldu!23:02 - İtalya'da bir günde 969 kişi corona virüsten öldü! (Corona virüste son durum)22:49 - Corona virüsün savaşında en kritik cihaz solunum cihazı!20:37 - Pangolin'de corona virüsün benzerini taşıyor20:26 - Corona virüsün yeni savaş alanı Hindistan olacak iddiası!18:04 - Corona virüsü tespit etmek için ev tipi antikor testi geliştirildi23:03 - Türkiye'de corona virüsten hayatını kaybedenlerin sayısı 75 oldu14:45 - Üniversite tatili uzadı, YKS sınavı ertelendi!12:53 - Umut veren gelişme! ''Corona virüs aşısı uzun yıllar koruyabilir''00:17 - Türkiye'de corona virüsten ölenlerin sayısı 59 oldu19:53 - Uzaktan eğitim 30 Nisan'a kadar uzatıldı12:00 - İspanya corona virüs nedeniyle NATO'dan acil yardım istedi (Corona virüste son durum)00:02 - Türkiye'de corona virüsten ölenlerin sayısı 44 oldu13:39 - EBA TV nereden ve nasıl izlenecek? EBA TV uydu frekansları nedir?00:59 - Almanya Başbakanı Merkel corona virüs salgını nedeniyle kendisini karantinaya aldı00:45 - Cumhurbaşkanı Erdoğan: Evlerimizde kalalım00:23 - Bilim insanları Çin'in corona virüs raporunu çıkardı! (72 bin vaka tek tek incelendi)00:15 - Türkiye'de corona virüsten ölenlerin sayısı 30 oldu! Vaka sayısı bin 23600:08 - Gıdalardan insana corona virüs bulaşır mı?23:50 - Türkiye'de Corona virüs salgınından ölenlerin sayısı 21 oldu!23:41 - Corona virüste hızlı tanı kiti devrede! 15 dakikada sonuç23:59 - Türkiye'de Corona virüsten ölenlerin sayısı 9 oldu! Vaka sayısı 67023:04 - Sağlık Bakanlığı'ndan Corona virüs genelgesi! özel ve vakıf hastaneleri de virüs hastalarına bakacak22:55 - Ölümcül virüsler çoğu neden yarasalarda ortaya çıkıyor?22:51 - İtalya'da corona virüsten bir günde 627 kişi öldü! (Corona virüste son durum)22:08 - Hangisi doğru? Corona virüs hakkında efsaneler!21:50 - 79 yaşındaki corona virüs hastası o ilaçla tedavi edildi!21:40 - İngiltere'den corona virüs nedeniyle emekli 65 bin doktor ve hemşireye mektup23:22 - Türkiye'de corona virüsten üçüncü ölüm!23:02 - Gün gün corona virüs belirtileri22:56 - Monako Prensi 2. Albert corona virüsü salgınına yakalandı12:14 - Corona virüste Çin'de bir ilk! (Corona virüste son durum)00:21 - Türkiye'de Corona virüsten ikinci ölüm! Vaka sayısı 191!00:20 - Türkiye'de corona virüse karşı 100 milyarlık paket (Covid-19'a karşı alınan 19 önlem)00:15 - Corona virüsü salgınında her 10 vakadan sadece 1'i tespit edilebiliyor00:00 - Corona virüs yüzeylerde ne kadar yaşar?23:57 - İtalya'da corona virüs salgınından bir günde 475 ölüm! (Corona virüste son durum)00:17 - Türkiye'de corona virüsten ilk ölüm! Türkiye'deki toplam vaka sayısı 98'e yükseldi23:58 - İtalya'da corona virüsten ölenlerin sayısı artıyor! (Corona virüste son durum)23:54 - Corona virüs Avrupa kıtasındaki tüm ülkelerine yayıldı!09:35 - Corona virüste doğrular ve yanlışlar nelerdir? (Corona virüs için alınacak tedbirler nelerdir?)01:58 - Türkiye'de corona virüs vaka sayısı 47'ye çıktı00:15 - İtalya'da corona virüsten bir günde 349 ölüm (Corona virüste son durum)00:03 - İçişleri Bakanlığı'ndan corona virüs genelgesi: AVM ve restoranlar hariç tüm mekanlar kapatılıyor!23:24 - Bakan Koca: Pozitif çıkan yeni vakalar var15:19 - Avustralyalı bilim insanları: Corona virüsün ilacını bulduk00:59 - Türkiye'de corona virüs vaka sayısı 18'e çıktı00:55 - Çin'de 15 dakikada sonuç veren corona virüs testi geliştirildi21:34 - İtalya'da bir günde corona virüsten 368 ölüm! (Corona virüste son durum)19:07 - Türkiye'de corona virüs vaka sayısı 5'e yükseldi15:03 - Corona virüs semptomları nelerdir? Covid-19’u alerji, grip ve nezledenayıran özellikleri nelerdir?14:53 - Diyanet İşleri Başkanı Erbaş'tan yeni tip corona virüs açıklaması13:06 - Dünya tarihini etkileyen 10 pandemi salgını!12:57 - Türkiye'de ikinci corona virüs vakası gerçekleşti12:43 - Ebola'yı keşfeden Belçikalı bilim insanı Peter Piot'tan korkutan corona virüs açıklaması14:15 - Çinli salgın uzmanı Zhong Nanshan: Corona virüs salgını Haziran'da sona erecek (Corona virüste son durum)21:35 - Dünya Sağlık Örgütü corona virüsü pandemi ilan etti11:08 - Corana virüs dünyada hızla yayılıyor! (Corana virüste son durum)01:04 - Türkiye'de ilk Corona virüs vakası!00:07 - Bakan Koca: Türkiye'de corona virüs olma ihtimali çok yüksek22:00 - Corona virüste son durum!17:30 - ABD'nin Suriye Özel Temsilcisi Jeffrey'den İdlib ateşkesi ile ilgili açıklama14:55 - Ali Babacan'ın parti kuruluş dilekçesi İçişleri Bakanlığı'na sunuldu23:55 - İtalya'da corona virüs bilançosu ağırlaşıyor!23:42 - Fransa Kültür Bakanı Franck Riester corona virüse yakalandı23:31 - Eski Adalet Bakanı Şevket Kazan hayatını kaybetti!21:47 - Rusya'daki İdlib zirvesinden ateşkes kararı çıktı (Erdoğan-Putin görüşmesi sonrası açıklama)12:46 - İngiliz bilim adamı: Corona virüs savaşını kaybettik11:27 - Bahar Kalkanı Harekatı'nda 2 asker hayatını kaybetti, 6 asker yaralı11:36 - Şubat ayı enflasyon rakamları belli oldu23:52 - Corona virüs bilançosu ağırlaşıyor ( Corona virüste son durum)23:48 - İtalya, Güney Kore ve Irak'a corona virüs salgını nedeniyle uçuşlar durduruldu23:29 - ABD'de corona virüsten ilk ölüm meydana geldi! (Corona virüs salgınında son durum)23:17 - İşte corona virüse karşı alınacak önlemler23:12 - YouTube Ekim 2019 ile Aralık 2019 arasında 5.8 milyon videoyu sildi10:50 - Hatay Valisi Doğan: Suriye İdlib'de 33 asker şehit, 32 yaralı10:47 - Rusya'dan İdlib'deki hava saldırına ilişkin açıklama01:42 - Suriyeli mültecilerine Avrupa kapıları açıldı20:12 - Corona virüs dünyada can almaya devam ediyor (Corona virüsünde son durum)12:53 - AK Parti/Çelik: Suriye rejimine verilen süre dolunca TSK görevini yerine getirecek00:28 - MSB: İdlib'de iki asker şehit oldu00:45 - İran'dan getirilen 132 yolcuya corona virüsü karantinası!22:43 - Corona virüsü dünyada hızla yayılıyor!18:51 - Çin'in Rusya Büyükelçisi Hanhui: Corona virüse karşı aşı geliştirdik23:46 - İran'daki 5,9'luk deprem Van'ı da vurdu: Başkale'de 9 kişi hayatını kaybetti!03:53 - Van'da 5 kişi Corona virüs şüphesiyle tedavi altına alındı22:15 - İdlib'de saldırı sonucu bir asker hayatını kaybetti!02:27 - Corona virüs salgınında son durum!23:19 - Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Rusya Devlet Başkanı Putin İdlib'i görüştü22:40 - Corona virüsü tedavisinde önemli gelişme! (Corona virüste son durum)22:00 - İdlib'de hava saldıırısında 2 asker hayatını kaybetti!13:36 - 20 bin ek öğretmen ataması yapılacak (2020'de öğretmen ataması ne zaman?)19:46 - HSK'dan Gezi Parkı davasında beraat veren 3 hakim için soruşturma izni13:28 - Erdoğan: Her türlü hazırlık yapıldı, İdlib harekatı bir an meselesidir10:48 - Yargıtay: 12 Eylül askeri darbesinin mimarlarının rütbe ve malları geri alınsın21:36 - Kalın: Moskova'daki İdlib görüşmelerinden tatmin edici bir sonuç çıkmadı21:32 - Rusya: Türkiye ile İdlib'de gerilimin azaltılması konusunda anlaşmalara bağlılığımızı belirttik
Henüz yorum yapılmamış. Yorum yapmak için tıklayın
lütfen bekleyiniz
Yorumunuz:
Yazarın Diğer Makaleleri

Son Haberler Bölümler