Güncelleme: 16:08 TSİ 14 Ekim 2019 Pazartesi
Makale detayı
Facebook'ta Paylaş

Ferid Zekeriyya'nın dünyası

Joseph Nye
Güncelleme: 13:40 TSİ 18 Mart 2011 Cuma

Ferid Zekeriyya "Amerika’nın dünyadaki rolü" konusunda en iyi analistçilerimizden biridir. Genelde, birçok konuda onunla hemfikir olmuşumdur. Fakat en son yazdığı  “Amerika’nın en iyi günleri geride mi kaldı”  konulu, Amerikanın çöküşünü konu alan özel  makalesini çok kasvetli buluyorum.

Amerikalılar bu gerileyişe inanıyor ve bu durum birçok güç dengesinin değişmesi anlamına geliyor. Bazıları Amerikanın probleminin aşırı  emperyal  gerginlikten ileri geldiğini savunuyor (fakat GSMH’ye oranladığımızda, Amerika savunma sanayiine Soğuk Savaş döneminde harcadığının yarısı kadar harcama yaptığını gösteriyor).

Fakat bazıları bu durumun Amerikanın gerilemesinden değil de, diğerlerinin yükselişinden kaynaklandığını düşünüyor (fakat bu durum bile Amerikanın diğer ülkelerden daha güçlü olmasına engel teşkil etmemeliydi). Kesin olan bu durumu Roma İmparatorluğunun yaşadığı gerileyişe ve yıkıma da benzetiyor (fakat Roma İmparatorluğu bir tarım toplumu ve hantal bir ekonomik büyümeye sahip olmasına rağmen ve bu durum her iki taraf içinde öldürücü bir çekişme anlamına gelmekteydi)
 
Bu projeksiyonlar yeni değil... Zekeriyya’nın da bahsettiği gibi, Amerikanın kurucuları Roma İmparatorluğunun çöküşü benzeri bir durumlar karşı karşıya kalmaktan her zaman endişelenmişlerdi. Kültürel karamsarlık, eski tutucu Protestan köklere geri dönüş tamamen bir Amerikalılık özelliği. İngiliz roman yazarı Charles Dickens bir buçuk yüzyıl önce şunu gözlemledi ;” Sadece bir vatandaş ise bir adama inanılmalıdır. [Amerika] her zaman bunalımdaydı, her zaman duraklatılıyordu, her zaman alarm durumunda bir krizdeydi ve asla diğer türlü olmadı.”
 
Son yarım yüzyılda, araştırmalar Sovyetler Birliğinin 1957 yılında Sputnik’i başlatmasından sonra, Richard Nixon’un yaptığı dolar devaluasyonu ve 1970lerdeki petrol şokunun ardından, Rust Belt sanayi kuruluşlarının kapanmasından sonra ve  1980’yılındaki Ronald Reagan yönetiminin verdiği bütçe açığından sonra, Amerikalıların ülkelerinin çöküşünün başladığına daha çok inandıklarını gösteriyor.

O on yılın sonunda, Amerikalıların çoğunluğu ülkelerinin bir gerileme sürecine girdiğine inanmışlardı. Fakat sonraki 10 yıllarda ülkelerinin tek süper güç olduğuna kanaat getirdiler. Ve şimdi, 2008 yılındaki finansal kiriz ve resesyondan sonra, araştırmalar vatandaşların yeniden gerilemenin başladığına inanmaya başladıklarını gösteriyor. Bu çöküş döngüleri bize Amerikalıların güç dengelerinin değişimi ile ilgilendiklerinden çok topluluk psikolojisi hakkında bilgi vermektedir,  fakat İngiliz yazar Gideon Rachman’in son zamanlarda bu sayfalarda tartıştığı gibi, bu defa Amerikanın bu çöküşü gerçek olabilir tezini savunuyor. Son olarak, Kongre Bütçe Üyesinin de uyardığı gibi, şimdiki trendiyle devam etmesi durumunda Amerikanın  ulusal borcunun GSMH’sına eşit duruma geleceğini gösteriyor ve bu durum dolara olan güveni ciddi manada sarsacak...
 
Zekeriyya eğitim ve altyapıya bağlı diğer endişe verici göstergeleri de listeliyor. OECD’ye göre, 15 yaşındaki Amerikalıların bilim dalında dünyada 17’inci ve matematik de ise 25’inci sırada yer alıyor. ABD üniversite mezunları sıralamasında Dünyada 12’inci sırada, altyapı da 23’üncü,  ortalama yaşam süresinde 27’inci durumda. Diğer taraftan, ABD silah, suç ve borç konularında ise birinciliğini kimseye kaptırmıyor.
  
Bunların tümü gerçek problemler, bir şeyi de söylemek gerekir ki ABD halen AR&GE harcamalarında dünyada birinci sırada yer alıyor, üniversite sıralamasında birinci, Nobel ödüllerinde birinci, girişimci endeksinde birinci ve Dünya Ekonomik Forumuna göre, dünyanın en rekabetçi dördüncü ekonomisi (İsviçre, İsveç ve Singapur gibi küçük ülkelerin ardından). ABD biyoteknoloji ve nano teknoloji gibi geleceğin en önemli alanlarında hep ön planda bulunuyor.  Bu hiç de eski Roma türü  bir ekonomik çöküşün gerçek yüzünü gösteren bir resim değil. İşin aslı şu, herkes bu günün Amerika’sı ile ilgili çok iyimser ve renkli veya çok karamsar bir tablo çizebilir, her ikisi de yanlış olmayacaktır. Hiç kimse geleceğin  resmi hakkında hangisinin doğru olduğunu hususunda emin olamaz, çünkü gelecek o kadar ucu açık ve geniş ki bunu bilmek imkansızdır  ve bu anlatılan senaryoların hangisinin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği henüz verilmemiş kararlarla bire bir ilgili durumdadır.
 
Mancur Olson’un düşünceleri konusunda, son zamanlardaki büyük politik ekonomist Zekeriyya inanıyor ki ABD’nin bu büyük başarısı karar verme aşamasının katılaştığını gösteriyor, aynı endüstriel Britanya gibi. Fakat endüstriyel girişimliğin ve aristokrasinin oğullarının Londra’dan gelmesine  rağmen Amerikan kültürü Britanyalılardan çok daha girişimci ve merkeziyetçi durumdadır. Eğer Olson doğru ise, Zekeriyya diyor ki, çözüm “esnek kalmakta”. Ve bu konuda tarihsel göstergelerin endişe verici olmasına rağmen, göç Amerikanın esnek kalmasına yardımcı oluyor. 2005’de Forbes’a göre, son 10 yılda yabancı doğumlu göçmenlerden her dört kişiden biri yeni geliştirilen teknolojik icatların geliştirilmesinde rol almış bulunuyor. Singapurlu Lee Kuan Yew’in da bir defasında ortaya koyduğu gibi, Çin 1.3 milyar kişilik bir yetenek havuzu çizebilir, fakat ABD sadece 7 milyarlık bir başarı havuzu çizmekle kalmaz aynı zamanda etnik bunları birleştirerek Han milliyetçiliğinin yapamayacağı bir kaynaşma yöntemi ile çok yaratıcı bir toplum yaratabilir.
 
Zekeriyya aynı zamanda etkisiz Amerikan politiği sistemi hakkında da endişeleniyor. Fakat Amerikanın kurucu büyükleri kurdukları check&balans (kontrol ve denge) sistemi ile özgürlüklerin her zaman koruma altında olmasını garanti altına almışlardır. Daha da ötesi, şuan  içinde bulunduğumuz partizanca yürütülen politik sistem ve güvensiz hükümetler Amerikan politik sisteminin bir çöküş içinde olduğu fikrini bize vermez. Son zamanlardaki bazı kötümser ruh halleri tamamen dönemsel ve  işsizlikle alakalı iken bazıları da tamamen günün politik sisteminden hoşnutsuzluktan, sürtüşmeden ve toplumsal kilitlenmelerden ileri gelmektedir. Yakın geçmişle karşılaştırdığımızda günümüzde parti politikaları daha çok kutuplaşmaya doğru gitmektedir fakat çirkin politik akımlar yeni olmayıp taa kurucu büyüklerin zamanına kadar uzanmaktadır. John Adams’ın destekçileri Thomas Jefferson’a  bir defasında güya “ kötü bir ruhlu, az ömürlü, yarı melez Hint zevce, Virginyalı bir babanın çocuğu”
 
Doğru değerlendirmenin bir bölümü, hükümete güvenin II. Dünya Savaşından çıkmış ve Büyük Bunalımdan kurtulmuş nesil tarafından anormal derecede artmasıdır. Amerikan tarihinin uzun görünümüne baktığımızda, 1950’lerde ve 1960’ların başında hükümetin kendine aşırı güveni söz konusuydu, sonraları da bu çok fazla değişmedi, bu kuraldışı bir durumdu. Amerikan hükümetleri ve politikaları her zaman problemli olmuştur, bazen bugünkünden bile daha beterdi. Siyasi düşüş değerlendirilirken, biri geçmişin altın dönemlerinden de bahsetmeli. Bugünün kötüsünü geçmişteki iyi haliyle karşılaştırırsak çöküşü göstermek çok kolay olacaktır.
 
Buna ek olarak, bazen yanlışlıkla Çin gibi otoriter ülkelerdeki siyasi sürecin verimliliğini ideal olarak görüp özenebiliyoruz. Altyapıya geldiğinde, örneğin, daha az avukatın ve daha az mülkiyet hakkının olduğu bir yerde yüksek hızlı raylı sistem kurmak daha kolaydır. Fakat Çinli liderlerin 12’inci beş yıllık planlarını hayata geçirme konusunda nasıl sıkıntı yaşadığı konusundaki soruya bakacak olursak—ihracata bağımlılığı azaltma, iç talep kayması, sanayiyi batıya doğru taşıyarak bölgesel eşitsizliği azaltmak, Çin verimlilikten çok uzakta. Fakat merkezi bankacılar ve ekonomik plancılar biliyor ki Yuan’ının yeniden değerlendirilmesi hedefleri destekleyecek ve enflasyona yardımcı olacak ve yerel parti patronları statükoyu korumaya çalışacaktır. 
 
yZekeriyya; Asya ülkeleri birbiri ardına Batılı ülkelerin başarılarının sırlarını öğrenmeye başladığını söylüyor, bu doğru bir tespit. Gücün geleceğinde, iddia ediyorum ki, bu yüzyılın iki büyük güç kaymasından birisi Asya’nın, sanayi devriminin Batıyı taşıdığı duruma erişmeden önceki gücüne erişmesidir: dünya nüfusunun yarısından fazlası ve ekonomik üretimi. Asya’nın yeniden doğuşunun habercisi olmalıyız—milyonları yoksulluktan kurtardı—fakat Çin’den korkanlar şunu unutmamalıdır ki Asya tek bir parça değildir. Asya’nın önemli kitaplarından olan Rivals (Rakipler), Bill Emmott, Japonya, Hindistan, ve Çin’in yükselişinden kaygı duyan diğer ülkeler, Amerikan varlığına sempati ile yaklaşıyorlar. Hiç kimse Kanada ve Meksika’nın kendi bölgesinde Amerikan gücünü dengelemek için bir Çinli ittifak arayışı içinde olduğunu hayal edebilir mi?
 
Çin’in yakın zamanda Amerika’yı geçebileceği muhtemel görünmüyor. Evet, politik kısıtlamalar, Çin’in boyutu ve yüksek orandaki büyüme hızı Amerikanınkine göre gücünü arttıracaktır. Fakat bunların sonucunda Çin halen Dünyanın en güçlü ülkesi olamayacaktır. Kendi içinde çok fazla bir politik bölünmüşlük veya karşıtlık olmamasına rağmen, güncel projelerin birçoğu GSMH’ya dayalı olup hepsi tek taraflı düşünülmüş ve hazırlanmış projelerdir.  Amerikan ordusunun kalıcı olmasını ve yumuşak güçlülüğün avantajlarını görmezden geliyorlar ve ayrıca Asya’nın iç güç dengeleri ve Çin’in jeopolitik dezavantajları da bu konudaki göz ardı edilmemesi gereken diğer hususlardır.
 
ABD’nin problemlerinin olduğu konusunda Zekeriyya haklı. Fakat bugün bizi meşgul eden konular, uzun vadeli borçlar gibi, çözülemeyecek konulardır. Örneğin, Simpson-Bowles komisyonunun önerileri ve şunu da hatırlamak gerekir ki bundan sadece on yıl önce bazı insanlar hükümet fazlasından dolayı endişeleniyorlardı. Elbette ki bu sorunlar sonsuza kadar erişilemez olarak kalabilir. Ancak çözülmesi mümkün olan sorunlar ile çözümü çok zor olan veya mümkün olmayan sorunları birbirinden ayırt etmek çok önemlidir.
 
Amerika için en büyük tehlike borç, siyasi felç ya da Çin değildir, asıl tehlike cemaat sistemi, dar görüşlülük, gücünün kaynağı olan açıklılıktan uzaklaşmak ve şöhretinin üzerine yatmaktır. Zekeriyya’nın dediği gibi, geçmişte çöküş endişesi onu engellemeye yardımcı olmuştu. Biz en iyisi bu zekice düşünülerek çizilmiş kara manzara yeniden sağlıklı bir düzelmenin vesilesi olur.

Kaynak: Foreign Policy

Dünya Bülteni için çeviren: Gülsüm İncekaya

adv
SON DAKİKA
11:29 - Erdoğan: Öfkeyle kalkan zararla oturur23:06 - Kandilli Rasathanesi'nden deprem açıklaması: Depremin zamanını bilmiyoruz ama sona yaklaşıyoruz21:05 - Yarın İstanbul'da okullar tatil mi? (Cuma günü İstanbul'da okullar tatil mi?)14:03 - İstanbul'da şiddetli deprem!12:47 - Husiler'den Suudi Arabistan'a uyarı: Her an yeniden vurabiliriz13:43 - Doğalgaz fiyatlarına bir ay arayla ikinci yüzde 15 zam!09:22 - Diyarbakır, Van ve Mardin büyükşehir belediyelerine operasyon (3 HDP'li başkan görevden uzaklaştırıldı)00:14 - İran'dan ABD’nin Suriye’nin kuzeyinde oluşturmak istediği 'Güvenli Bölge' açıklaması23:59 - Rüyamdaki Dünya23:50 - Yazarlığın Sırları13:59 - Mayıs 2019 işsizlik rakamları belli oldu12:55 - İşgalci Siyonist İsrail polisinden Mescid-i Aksa içinde Bayram namazı sonrası Filistinlilere sert saldırı13:35 - HÜDA PAR Genel Başkan Yardımcısı Mehmet Yavuz hayatını kaybetti14:55 - Denizli'de 6 büyüklüğünde deprem meydana geldi!10:47 - Temmuz ayı enflasyon rakamları belli oldu00:28 - BOTAŞ'tan doğalgaza yüzde 15 zam!00:24 - ABD, İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif'i yaptırım listesine aldı00:38 - İran ile İngiltere arasındaki tanker krizinde yeni gelişme!13:27 - Sosyal medyada linç edilen Mustafa İslâmoğlu ne dedi, ne demedi?13:17 - KPSS 2019/1 yerleştirme sonuçları belli oldu13:14 - Eski Orgeneral Yaşar Büyükanıt yoğun bakımda!23:01 - Halkbank'ın eski Genel Müdür Yardımcısı Mehmet Hakan Atilla tahliye edildi12:11 - Pentagon: Türkiye F-35 programından çıkarılması sonucu 9 milyar dolar kayba uğrayacak12:03 - Rusya/Borisov: Türkiye’ye savaş uçağı da satabiliriz00:26 - Dışişleri Bakanlığı'ndan Beyaz Saray ve Pentagon'un F-35 açıklamasına tepki00:21 - Pentagon'dan ''Türkiye F-35 programında askıya alındı'' açıklaması00:18 - Beyaz Saray'dan S-400 ve F-35 açıklaması09:30 - 2019-YKS sonuçları açıklandı01:22 - Trump'tan S-400 ve F-35 açıklaması10:13 - Nisan ayı işsizlik rakamları belli oldu14:03 - Gazeteci yazar Mehmet Şevket Eygi hayatını kaybetti13:05 - S-400 teslimatında ikinci günde dördüncü uçak geldi23:24 - ABD Savunma Bakanı Vekili Esper'den S-400 açıklaması12:59 - AK Parti'nin kurucularından Dengir Mir Mehmet Fırat hayatını kaybetti (Dengir Mir Mehmet Fırat kimdir?)12:16 - S-400 hava savunma sistemi teslimatı başladı11:14 - Sahte binbaşı üniformasıyla yüzlerce kişiyi dolandırdı02:51 - Yunanistan'da erken genel seçimde Kiriakos Miçotakis tek başına iktidar10:44 - Merkez Bankası Başkanı Murat Çetinkaya görevden alındı22:52 - Ali Babacan'a FETÖ soruşturması ile ilgili savcılıktan karar14:38 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan ''yeni parti'' sorusuna verdiği yanıt14:27 - Hatay'ın Reyhanlı ilçesinde bir araçta patlama meydana geldi: 3 ölü13:16 - ''İmamoğlu’na davrandığınız gibi Gül, Davudoğlu ve Babacan'a davranıyorsunuz''10:37 - Haziran ayı enflasyon rakamları belli oldu13:09 - Davutoğlu: Beka kaygısından bahsedip İmralı'ya başvurmak milletin vicdanından kopuştur12:51 - Erdoğan ve Trump G-20 kapsamında Japonya'da 40 dakika görüştü12:36 - Erdoğan: S-400 için yaptırım olmayacağını Trump'tan duymuş olduk12:01 - Elektrik fiyatına yüzde 14.98 zam!10:01 - G-20 zirvesi Japonya’nın Osaka kentinde başladı12:46 - Volkswagen Grubu fabrika yatırımı için Türkiye'yi seçti00:41 - Gezi Parkı davasında karar! Osman Kavala'ya tahliye kararı çıkmadı00:20 - Ertelenen zamlar İstanbul seçimi sonrası başladı00:10 - Yeni askerlik yasası TBMM Genel Kurulu'nda kabul edildi (Askerlik süresi kaç aya düştü?)12:52 - ABD konsolosluk çalışanı Nazmi Mete Cantürk serbest bırakıldı11:37 - İŞKUR'dan 100 bin öğrenciye ilk kez sigorta10:52 - 23 Haziran İstanbul seçimlerin galibi Ekrem İmamoğlu00:35 - Ekrem İmamoğlu'ndan İstanbul seçim sonuçları ile ilgili açıklama00:17 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Ekrem İmamoğlu'na tebrik00:03 - Binali Yıldırım'dan rakibi Ekrem İmamoğlu'na tebrik13:00 - Trump'ın İran'a saldırı tehdidine karşı Tahran'dan jet yanıt!01:18 - Trump'tan ''İran'a saldıracak mısınız?" sorusuna cevap23:19 - İran ABD'ye ait insansız hava aracını düşürdü!15:51 - Genelkurmay çatı davasında kim ne kadar ceza aldı?15:42 - Cumhurbaşkanı Erdoğan'ndan faiz ve S-400 konusunda önemli açıklamalar13:11 - ABD'li NATO komutanından S-400 açıklaması12:32 - Sanayi üretimi ve perakende satışlar Nisan'da sert düştü!23:53 - Muhammed Mursi mahkeme salonunda hayatını kaybetti!01:49 - Yunanistan Başbakanı Çipras Türkiye'yi hedef aldı01:18 - Binali Yıldırım ile Ekrem İmamoğlu canlı yayında seçim vaatlerini anlattılar01:03 - Bakanlıktan Moody's'in not indirme kararına tepki00:19 - Erdoğan: Binali Yıldırım ve Ekrem İmamoğlu arasındaki ortak yayın kırılma noktası13:37 - Bakan Çavuşoğlu: Türkiye S-400'ü almıştır ve S-400'ler Türkiye'ye gelecektir13:34 - Suriye İdlib'deki Türk gözlem noktasına saldırı: 3 asker yaralı10:40 - ABD Temsilciler Meclisi'nin S-400 kararına Türkiye'den tepki10:29 - ABD, Türk pilotların F-35 eğitimlerini durdurduğunu açıkladı14:00 - Yıldırım-İmamoğlu ortak yayın tarihi belli oldu23:21 - Binali Yıldırım açıkladı: Benim tercihim Uğur Dündar’ın yönetmesi (İmamoğlu ile ekranda tartışma programı)14:14 - ABD'den S-400'e karşı Türkiye'ye ilk hamle!23:51 - 9 günlük bayram tatilinin ilk üç gününde 54 trafik kazası oldu10:18 - Türkiye ekonomisi krizde mi?10:06 - Mayıs ayı enflasyon rakamları belli oldu09:40 - Endonezya'da 6 büyüklüğünde deprem meydana geldi23:17 - Sakarya Hendek'te 4,6 büyüklüğünde deprem! İstanbul'da hissedildi11:52 - Kuzey Irak'a PKK'ya yönelik kara ve hava harekatı21:54 - ABD Başkanı Trump Körfez'e asker gönderme kararını onayladı!15:03 - İngiltere Başbakanı Theresa May istifa tarihini açıkladı21:18 - YSK'nın İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı seçiminin iptali ile ilgili gerekçeli kararı açıklandı23:55 - Süper Lig'in 33. haftasında şampiyon Galatasaray10:41 - Şubat 2019 işsizlik rakamları belli oldu00:12 - Okulların tatil takvimi değişti22:18 - Cumhurbaşkanı Erdoğan: Türkiye hiç kimsenin müstemlekesi değildir00:21 - Ahmet Davutoğlu: YSK’nın kararına tepki: YSK'nın İstanbul kararı değerlerimizi zedeledi00:15 - Abdullah Gül'den YSK'nın İstanbul kararına tepki: 367 neyse YSK'nın İstanbul kararı aynı20:04 - YSK, İstanbul seçminin iptaline ve yenilenmesine karar verdi18:34 - İşte kalp krizinin 7 belirtisi12:32 - YSK, AK Parti ve MHP'nin İstanbul seçimine itirazı bugün görüşecek10:44 - Kimlik, ehliyet ve pasaport randevu süreleri bir güne düşürüldü02:00 - RAMAZAN VE ORUÇ İLE İLGİLİ SORU VE CEVAPLAR14:37 - Nisan ayı enflasyon rakamları belli oldu14:03 - Venezuela'da darbe girişimi ile ilgili son durum!22:23 - Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu'ndan Venezuela'daki darbe girişimi ile ilgili açıklama
Henüz yorum yapılmamış. Yorum yapmak için tıklayın
lütfen bekleyiniz
Yorumunuz:
Yazarın Diğer Makaleleri

Son Haberler Bölümler